در موزه مقاومت ایران قسمتی به اشرف یکم اختصاص یافته است . در این قسمت تصاویر و صحنههایی از شهر اشرف و حماسههای خلق شده در آن به نمایش درآمده است. از جمله، تصاویر ۵۲ شهید که در قتل عام ۱۰ شهریور جان باختند و صحنههایی از حماسههای ماندگار ۶ و ۷ مرداد ۱۳۷۸ و ۱۹ فروردین ۱۳۹۰ در این موزه جاودانه شده است.
اشرف یکم واقع در شمال شهر خالص در استان دیالی عراق که در ۸۰ کیلومتری مرز ایران قرار داشت برای بیش از ۲۵ سال محل استقرار هزاران نفر از اعضا و هواداران گروه اصلی اپوزیسیون ایران، سازمان مجاهدین خلق ایران بود.
تأسیس اشرف
قرارگاه اشرف در سال 1365 پس از انتقال رهبری سازمان مجاهدین خلق از فرانسه به عراق تاسيس شد. این محل در ابتدا یک زمین بایر با تعداد معدودی ساختمان بود و امکانات زیر ساختی محدودی داشت. اما طی بیش از ۲۵ سال، ساکنان اشرف آن را که پایگاه اصلی مجاهدین خلق در عراق به شمار میرفت به یک شهر مدرن با مجموعهای از جادهها، ساختمانها، امکانات آموزشی، سالنهای اجتماعات و زمینهای ورزشی تبدیل کردند.
نامگذاری اشرف
اشرف که به عنوان «شهر اشرف» نیز شناخته میشود، به نام اشرف رجوی، یک زندانی سیاسی مشهور در زمان شاه نامگذاری شد. اشرف رجوی به همراه آخرین گروه زندانیان سیاسی در سال ۱۳۵۷از زندانهای شاه آزاد شد و در ۱۹ بهمن ۱۳۶۰ توسط رژیم ایران به شهادت رسید.
ویژگیهای اشرف
برای هر ناظر خارجی که از اشرف بازدید میکرد، مهمترین ویژگی، ماهیت دموکراتیک روابط میان ساکنان آن بود. این ویژگی به ساکنان اشرف امکان داد که با وجود بمبارانهای هوایی و حملات موشکی رژیم ایران طی ۲۵ سال، وحدت خود را حفظ کنند.
تعامل با جامعه محلی
ساکنان اشرف روابط بسیار خوبی با مردم شهرها و روستاهای اطراف در استان دیالی داشتند. یک تصفیهخانه آب برای تأمین آب آشامیدنی دهها هزار نفر از ساکنان اطراف ساخته شد و کلینیکهای پزشکی اشرف، خدمات درمانی به ساکنان محلی ارائه میدادند.
اشرف و جنگ عراق در سال ۲۰۰۳(۱۳۸۲)
در سال ۱۳۸۲، به رغم اعلام بیطرفی مجاهدین در جنگ آمریکا و عراق، قرارگاه اشرف و پایگاههای مجاهدین در یک معامله با رژیم ایران بارها توسط نیروهای ائتلاف بمباران شد. نیروهای آمریکایی خواهان تسلیم مجاهدین خلق بودند. فرماندهی ارتش آزادیبخش ملی ایران در اشرف طی مذاکراتی با ژنرال اودیرنو فرمانده لشکر چهارم پیاده آمریکا این خواسته را رد کرد و طی مذاکراتی سخت، سرانجام فرمانده ارتش آمریکا توافقنامه گردآوری تسلیحات را با مجاهدین خلق امضا کرد. ژنرال اودیرنو بعد از اتمام ۲ روز مذاکره با مجاهدین دربارهٔ این توافق به خبرگزاری فرانسه گفت:
«این یک تسلیم نیست؛ یک توافق برای گردآوری تسلیحات و رزمندگان است… برای من روشن است که آنها شیفتهٔ مبارزهشان هستند و به یک ایران دموکراتیک ایمان دارند. چه بسا که من وقتی روند مذاکرات را شروع کردم این را خوب درک نکرده بودم».
پس از این توافق، اعضای سازمان مجاهدین خلق با حفظ ساختار ارتشآزادیبخش در اشرف1 باقی ماندند. آنها نام این مرحله از مبارزات خود را «پایداری پرشکوه برای پیروزی» گذاشتند.
عبارت «شهر اشرف» بجای قرارگاه اشرف از همین زمان بود که در ادبیات اپوزیسیون ایران بکار گرفته شد و سرانجام دولت آمریکا در ژوئیه سال ۲۰۰۴ (تیرماه ۱۳۸۳) ساکنین اشرف را مشمول کنوانسیون چهارم ژنو اعلام کرد.
با خروج نیروهای آمریکایی از عراق، در سال ۲۰۰۸ (۱۳۶۷) ، دولت عراق که وابسته به رژیم ایران بود، محاصرهی پزشکی و لجستیکی و برخی نیازهای غذایی اشرف یکم را آغاز کرد. هدف دولت عراق به نیابت از رژیم ایران، بستن پرونده مجاهدین خلق بود که از سال ۱۳۶۰ همچنان هدف خود را سرنگونی رژیم ایران اعلام کرده بودند.
حملات به اشرف
حمله نیروهای عراقی به شهر اشرف در ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸ اولین حملهی بزرگ به ساکنان اشرف بود و متعاقبا در ۱۹ فروردین ۱۳۹۰ دومین حملهی مهم به شهر اشرف انجام گرفت. سرانجام ساکنان اشرف1 طی توافقی سه جانبه با سازمان ملل و دولت عراق از بهمن ماه سال ۱۳۹۰ تا مرداد ۱۳۹۱ به کمپ لیبرتی در نزدیک فرودگاه بغداد و از آنجا پس از نزدیک به ۴ سال به آلبانی رفتند. در زمان سکونت مجاهدین در کمپ لیبرتی سومین حمله به قرارگاه اشرف بر روی ساکنین باقیمانده در اشرف انجام شد که به قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف شهرت یافت. حمله فوق به قتل ۵۲ نفر و به گروگان گرفته شدن ۷ تن دیگر از جمله ۶ تن از زنان مجاهد راه برد. این حمله توسط نیروهای ویژه عراق به دستور نوری مالکی انجام گرفت و با وجود محکومیتهای بینالمللی، هیچ تحقیقی در این زمینه انجام نشد و عاملان آن هرگز مورد بازخواست قرار نگرفتند.
در هم نشکستن ساکنان اشرف در مقابل حملات مختلف و تصاویر مخابره شده از مقاومت آنها با دست خالی در مقابل نیروهای مهاجم، و همچنین فعالیتهای سیاسی اعضا و هواداران مجاهدین در اروپا و آمریکا به رهبری مریم رجوی، مسأله اشرف یکم را به یک موضوع جهانی تبدیل کرد و مبارزهی مجاهدین خلق، تبدیل به چالشی برای بسیاری از دولتها از جمله آمریکا شد و در عین حال حمایت دهها هزار ایرانی در اروپا و آمریکا و هزاران نماینده پارلمان و شخصیت سیاسی از سراسر جهان را به خود جلب کرد. به این ترتیب واژهی «اشرف» در فرهنگ مبارزاتی مجاهدین و هواداران آنها در سراسر جهان به نمادی پرمعنا تبدیل شد. سرمشق و الگویی منطقی، فکری و حسی که نقش منبعی الهامبخش را در اپوزیسیون ایران متبلور میکند و مجاهدین دستاوردهای فعلی و بخشی از پتانسیل حرکت مبارزاتی خود را ناشی از آن میدانند. مجاهدین خلق از سال 1392 و قتلعام 10 شهریور در اشرف یکم، استراتژی خود را در برابر رژیم ایران، با مبنا قرار دادن همین الگو، استراتژی برپایی هزار اشرف با کانونهای شورشی در ایران اعلام کردند.
