از شهریور ۱۴۰۱، ایران شاهد قیامهای سراسری بیسابقهای بود که در واکنش به مرگ مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد آغاز شد. این اعتراضات به سرعت به بیش از ۲۸۰ شهر گسترش یافت و با سرکوب شدید نیروهای امنیتی مواجه شد.
در جریان این اعتراضات، بسیاری از جوانان و نوجوانان جان خود را از دست دادند. بر اساس گزارشها، تعداد شهدا تا اسفندماه ۱۴۰۱ به بیش از ۷۵۰ نفر رسیده است.
در موزه مقاومت ایران غرفه ای برای گرامیداشت شهدای این قیام اختصاص داده شده است.
از جمله شهدای برجسته میتوان به مهسا امینی، دختر ۲۲ ساله اهل سقز اشاره کرد که مرگ او جرقه آغاز این قیامها بود. همچنین، نیکا شاکرمی ۱۶ ساله و سارینا اسماعیلزاده ۱۶ ساله، دو نوجوانی بودند که در تهران و کرج به شهادت رسیدند و نمادهای مقاومت جوانان شدند.
این قیامها در شهرهای بزرگی مانند تهران، اصفهان، شیراز، مشهد، تبریز و سنندج به شدت جریان داشت. در تهران، مناطق نازیآباد، یافتآباد و گلوبندک شاهد تجمعات گسترده بودند. در سنندج، مهاباد و بوکان نیز اعتراضات گستردهای برگزار شد.
بر اساس گزارشها، تا بهمن ۱۴۰۱، بیش از ۳۰ هزار نفر بازداشت شدهاند. بسیاری از معترضان در زندانهای مختلف کشور نگهداری میشوند و گزارشهایی از شکنجه و بدرفتاری با آنها منتشر شده است. زندانهایی مانند اوین در تهران، عادلآباد در شیراز، وکیلآباد در مشهد، لاکان در رشت، قرچک در ورامین، و قزلحصار در کرج از جمله مکانهایی هستند که معترضان در آنها نگهداری میشوند. به عنوان مثال، در زندان قرچک ورامین، در سالگرد قیام ۱۴۰۱، زندانیان زن دست به اعتراض زدند که با سرکوب شدید مواجه شد و حداقل ۲۰ نفر مجروح شدند.
جامعه بینالمللی به شدت به سرکوب اعتراضات در ایران واکنش نشان داده است. سازمان عفو بینالملل در بیانیهای اعلام کرد که سرکوب مرگبار اعتراضات در ایران نیازمند یک اقدام فوری بینالمللی است و از رهبران جهان خواست تا مقامات ایرانی را تحت فشار قرار دهند تا از کشتار و مجروح کردن بیشتر معترضان جلوگیری کنند.
